Ses, esnek bir ortam içinde periyodik titreşimler yapan bir kaynağın, ortamın denge basıncında değişimler meydana getirmesi ve bu basınç değişimlerinin sabit bir hız ve belirli bir faz farkı ile ortamın uzak noktalarına kadar iletilmesi ile meydana gelir. Kısaca sesin oluşumu için titreşen bir kaynak ve esnek bir ortam gereklidir(katı, sıvı, gaz). Sesin yayılma hızı ortamın özgül ağırlığına ve esneklik katsayısına bağlıdır.

 

 

 

 

Ses yalıtımı, temel olarak gürültünün insan üzerinde oluşturacağı zararlı etkileri en aza indirmek için alınacak önlemleri kapsar.

 

 

 

 

İstenmeyen ve rahatsızlık hissi veren gürültüye karşı yapılan ses yalıtımı; Yaşanan ortamı istenmeyen seslerden yalıtarak gürültünün zararlı etkilerinden korunmak; Gürültülü alanlardan çevreye yayılan sesi azaltmak; Sinema, kayıt stüdyosu gibi mekânlarda uygun kullanım koşulları oluşturmak amacı ile yapılan uygulamalardır.

Ses Yalıtımının Faydaları

Doğru yapılacak ses yalıtımı; Stresin de başlıca kaynağı olan gürültünün zararlı etkilerinden korunarak sağlıklı ve konforlu yaşam alanları oluşturulmasını sağlar. İş yerlerinde gürültü, çalışanların verimini düşürmekte ve hatta fabrika, imalathane gibi endüstriyel tesislerde dikkat dağılması sonucunda iş kazaları meydana gelmektedir. Dolayısıyla ses yalıtımı, çalışanların iş veriminin artması ve iş kazalarının azaltılmasını sağlar. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan araştırmalar sonucunda gürültünün çocuklarda uzun dönemli hatırlama ve kavrama yeteneklerinin azalmasına neden olduğunu ortaya koymaktadır. Ses yalıtımı, gürültünün eğitim kalitesini azaltıcı etkisini ortadan kaldırır.

Ses Yalıtımının Uygulandığı Yerler

Ses yalıtımı; Konutlar, okul, hastane, yurt, otel, iş yeri gibi, gürültünün zararlı etkilerinden korunması gereken alanların duvar, döşeme, çatı, kapı, pencere ve tesisat elemanlarına; Çevreye yaydıkları gürültünün önlenmesi gereken jeneratör, hidrofor, kalorifer dairesi gibi alanların ve yüksek ses düzeyine sahip eğlence yerleri vb. mekânların duvar, döşeme, tavan, pencere, kapı ve tesisat elemanlarına; Sinema, tiyatro, konser ve konferans salonu, TV ve ses kayıt stüdyosu gibi kullanım koşulu sese bağlı alanların duvar, döşeme, tavan, kapı, pencere ve tesisat elemanlarına yapılmalıdır.

Ses Yalıtımı Nasıl Yapılır?

enel olarak ses yalıtımı uygulamalarının inşaat aşamasında yapılması tercih edilir. Daha sonradan yapılan uygulamalarda hem maliyet daha fazla olacak hem de istenilen düzeyde performans elde edilmesi hayli güç olacaktır. Ses yalıtımında 3 temel ilke;

1- Kaynakta Denetim: Kaynakta denetim konusu, öncelikle gürültü oluşumuna neden olan kaynakları ortadan kaldırmak, gürültü kaynaklarının gürültü düzeylerini azaltmak ve/ya da gürültünün niteliğini değiştirmek gibi konuları kapsamaktadır. Hidrofor, jeneratör, motorlu taşıt, elektrikli ev cihazları ve benzeri gürültü kaynaklarının denetimi gibi

2- Kaynak-alıcı Arasında Denetim: Kaynakla alıcı arasındaki yolda sesin azaltılmasına yönelik önlemlerin tümünü içermektedir.

3- Alıcıda Denetim: Kaynakta ve kaynak-alıcı arasında denetlenemeyerek yapılara ulaşan gürültü için mikro ölçekte yapılabilecek önlemlerden söz edilebilir. Gürültüden etkilenen insanın alabileceği önlemlerdir. Ses yalıtımı iki ana başlıkta incelenmelidir; hava doğuşlu ses yalıtımı ve darbe sesi yalıtımı.Hava doğuşlu ses ile darbe sesinin kaynakları, yapıdaki ilerleyişi ve dolayısıyla yalıtım prensibi birbirinden farklıdır. Bu fark hesap yöntemlerinde ve kullanılan malzemelerin özelliklerinde de karşımıza çıkıyor.

Hava Doğuşlu Ses Yalıtımı: Oda içindeki konuşma sesi, televizyon sesi, müzik sesi, makine sesi, korna sesi gibi sesler hava doğuşlu ses olarak adlandırılır. Yapı elemanlarından hava doğuşlu sesin geçmesi, ses dalgalarının duvar, döşeme, tavan, cam, kapı kesitlerini titreştirmesi ile gerçekleşir. Dolayısıyla hava doğuşlu ses yalıtımı sağlamak için ağır ve esnek malzemeler kullanılarak kesitlerin, ses dalgasının kesit üzerinde oluşturduğu titreşimi absorbe etmesi sağlanmalıdır. Komşu iki mekân arasındaki duvar, döşeme ve tavan gibi yapı elemanlarında ses geçişini azaltmak için ortak yapı elemanının birbiri ile temas etmeyecek veya elastik birleşimler olacak şekilde iki katmandan oluşturularak bölünmesi ve araya ses yutucu malzemeler yerleştirilmesi gerekmektedir. Böylelikle, birinci katmandan kısmen geçebilen ve ikinci katmanın da kütlesinden kaynaklanan dirence maruz kalarak bu iki katman arasında kalan ses dalgaları ses yutucu malzemenin içerisinden geçerken büyük ölçüde yutulur ve ses geçişi azaltılır. Hava doğuşlu seslere maruz kalan camlarda ses yalıtımı ise;

Tek cam kullanılan yerlerde: Cam kalınlığının artırılması, lamine cam kullanılması, yüksek gürültü düzeyine sahip yerlerde etkin gürültü kontrolü sağlamak için akustik lamine cam kullanılması,

Yalıtım camı kullanılan yerlerde: Yalıtım camını oluşturan camların farklı kalınlıklarda seçilmesi, yalıtım camı bünyesinde lamine cam kullanılması, yüksek gürültü düzeyine sahip yerlerde etkin gürültü kontrolü sağlamak için yalıtım camı bünyesinde akustik lamine cam kullanılması, gibi yollar ile sağlanabilir. 2 ayrı doğrama ile minimum 100 mm aralıklı monte edilmiş 2 ayrı camlama sisteminin aynı pencerede kullanılması da çözüm olarak tercih edilebilir.

Darbe Sesi Yalıtımı: Herhangi bir darbenin yapı elemanına doğrudan teması ile oluşan topuk sesi, koşma sesi, mekanik cihazların titreşiminin yapıya aktarılması kaynaklı sesler darbe sesi olarak adlandırılır. Darbe sesi yalıtımının temel prensibi, titreşen darbe kaynağı ile yapı elemanının bağlantısını elastik şekil değiştirme yapabilen, yay görevi görecek esnek malzemeler kullanarak kesmektir. Örneğin; şap tamamen esnek malzeme ile betonarmeden ayırıldığında darbe, şap üzerinde kalacak, betonarmeye darbe etkisi aradaki esnek malzemenin darbeyi absorbe etme kabiliyeti oranında iletilmeyecektir. Özellikle elektro-mekanik cihazların titreşiminin yapıya aktarılması, bu seslerin birkaç kat aşağıda ve yukarıda duyulmasına ve rahatsızlık vermesine sebep olabilir.

Ses Yalıtımında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Malzeme seçimine dikkat edilmelidir. Her malzeme ses yalıtımı yapmadığı gibi, ses yalıtım malzemeleri de her yerde kullanılmaz. Duvarlarda ve tavanda hava doğuşlu sese karşı ses kesici olarak ağır ve esnek malzemeler seçilmelidir. Ses kesici malzemeler ile birlikte düşük yoğunluklu lifli malzemeler ses yutucu olarak kullanılmalıdır. Döşemelerde darbe sesi yalıtımı için düşük dinamik sertliğe sahip, elastik şekil değiştirme yapabilecek (üzerindeki darbe etkisi geçtikten sonra eski haline dönebilen), yay gibi çalışabilecek malzemeler seçilmelidir. Seçilen malzeme gözenekli bir malzeme ise gözeneklerini şap suyunun doldurmamasına dikkat edilmelidir. Ses köprülerine dikkat edilmelidir, kaçaklar engellenmelidir. Asma tavan uygulamalarında komşu hacimler arasındaki bölme duvarın, tavan döşemesine kadar sürekliliği sağlanmalıdır. Komşu iki hacim arasında kalan duvar prizler karşılıklı yerleştirilmemelidir. Şap tamamen bohçalanmalı, duvar ve döşeme ile bağlantısı kesilmelidir. Komşu hacimler arasında tesisat boruları geçiyorsa bunlar yalıtılmalıdır. Sesin hem boru cidarını titreştirmesi yoluyla hem de boru içindeki akışkan vasıtasıyla iletilmesi engellenmelidir.

Titreşim yalıtımı en önemli konulardan biridir. Belirli frekansta titreşim yaparak çalışan elektro- mekanik cihazların oluşturduğu titreşim yapı yoluyla birkaç kat altına ve üstüne rahatlıkla iletilebilir. Cihazlar titreşim alıcı malzemeler (yaylar, titreşim alıcı padler) ile birlikte monte edilmelidir. Cihazın çalışma frekansına ve ağırlığına göre uygun çökmeli ve titreşimi absorbe kabiliyeti olan ürünler kullanılmalıdır. Özellikle yüksek katlı yapıların üst katlarında bulunan teknik hacimlerde, cihazların yapı elemanlarıyla rijit bir bağlantısı olmadığı için sismik kuvvetlerin etkisiyle cihazlar devrilme riskiyle karşı karşıyadır. Titreşim yalıtımı için yapıdan koparılan bu cihazlara sismik koruma yapılması da önemli ve dikkat edilmesi gereken bir husustur.

Giydirme cephe ile döşeme arasında kalan boşluk doğru malzemeler ile doldurulmalıdır. Yüksek gürültülü bir mahaldeki ses, şaftlar aracılığıyla diğer katlara rahatlıkla iletilebilmektedir. Dolayısıyla konfor istenen mahallerden geçen şaft boşluklarının etrafındaki duvar detayı doğru oluşturulmalıdır. Asansör boşluklarından asansörün titreşimi, makina dairesinden gelen sesler yapı boyunca bu boşluklardan iletilebilir. Asansörü çevreleyen duvarların tasarımı da önem arz etmektedir. Duvar içine gömülerek uygulanan imalat olması durumunda duvar kesitinin ses kesme değerinde zayıflamalar meydana gelecektir. Bu nedenle bu bölgelerde özel çözümler yaparak zayıf kesitin daha da kuvvetlendirilmesine özen gösterilmelidir.

Ses Yalıtımı ile İlgili Yasal Düzenlemeler

Binaların Gürültüye Karşı Korunması ve Ses Yalıtımı Yönetmeliği 31 Mayıs 2017 tarihinde yayımlanmıştır.

Kaynak: İzodergi – İzoder Ses Yalıtım Komisyonu